รีวิวหนังสือ “ราชันผู้พลัดแผ่นดิน เมื่อพม่าเสียเมือง”

ภาพพระราชวังมัณฑะเลย์ในอดีต
The King in Exile: The Fall of the Royal Family of Burma

เรื่องราวของพระเจ้าธีบอ กษัตริย์องค์สุดท้ายของพม่าตอนบนที่สูญสิ้นราชบัลลังก์แลราชอาณาจักรให้กับอังกฤษและต้องถูกเนรเทศไปอยู่อินเดียตราบจนสิ้นพระชนม์ เป็นที่รับรู้แก่คนทั่วไปน้อยมาก ภาพจำของคนไทยที่มีกับพม่ามักเป็นเรื่องเกี่ยวกับการเป็นศัตรูผู้รุกรานแผ่นดินไทยเสียส่วนใหญ่ หรือเรื่องราวเกี่ยวกับ
พระเจ้าธีบอที่มีอยู่นั้นเป็นข้อมูลชุดเดียวที่ปราศจากความรอบด้าน โดยนำเสนอในมุมมองของฝ่ายเดียวซึ่งไม่ละเอียดและอาจมีอคติอันนำมาสู่ข้อมูลที่บิดเบือน เสริมเติมแต่งจากความเป็นจริง ตัวอย่างเช่น ละครเรื่อง เพลิงพระนาง ที่กำลังตกเป็นกระแสข่าวอยู่ในขณะนี้ โดยทายาทของพระเจ้าธีบอแสดงความไม่พอใจ เนื่องจากละครเรื่องนี้นำเสนอมุมมองต่อราชวงศ์ในเชิงลบ ถึงแม้เนื้อเรื่องของละครจะเกี่ยวกับอาณาจักรสมมติ แต่เกือบทั้งหมดมีความคล้ายคลึงกับเหตุการณ์ในช่วงสุดท้ายของราชวงศ์คองบอง ซึ่งเค้าโครงของละครเรื่องนี้ก็มาจากหนังสือเรื่องพม่าเสียเมืองของ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช และ เที่ยวเมืองพม่า พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ โดยเนื้อหาส่วนหนึ่งเน้นไปที่การแก่งแย่งชิงดีชิงเด่นในราชสำนัก รวมถึงภาพความโหดร้ายของพระนางศุภยาลัต คนไทยส่วนใหญ่จึงมีความเข้าใจข้อมูลที่คลาดเคลื่อนและนำมาสู่การเข้าใจผิด แต่หากลองศึกษาประวัติศาสตร์อย่างเป็นกลาง เราอาจได้มุมมองใหม่ ๆ ที่แตกต่างจากข้อมูลชุดเดิมที่เราเคยได้รับ ทำให้ผู้อ่านสามารถวิเคราะห์ได้ว่าข้อมูลอันไหนสมเหตุสมผลและน่าเชื่อถือมากกว่ากัน

หนังสือเรื่อง “ราชันผู้พลัดแผ่นดิน เมื่อพม่าเสียเมือง” นี้ได้นำเสนอเรื่องราวเกี่ยวกับพระเจ้าธีบอในมุมมองที่ต่างออกไปและได้ตีแผ่เรื่องราวครอบครัวของพระองค์ให้กระจ่างชัดมากขึ้น อีกทั้งยังมีข้อมูลที่ละเอียดรอบด้านพอสมควร เนื่องจากผู้เขียน (สุดาห์ ชาห์) ได้ใช้เวลาถึงเจ็ดปีในการค้นคว้าหาข้อมูล หลักฐานและการสัมภาษณ์บุคคลต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ทำให้ผู้อ่านได้เปิดโลกทัศน์เกี่ยวกับประวัติศาสตร์พม่าในยุคพระเจ้าธีบอขึ้นครองราชย์สู่การตกเป็นอาณานิคมของอังกฤษ รวมถึงเรื่องราวการถูกเนรเทศและการใช้ชีวิตของครอบครัวกษัตริย์ในอินเดีย เป็นต้น

เนื้อหาของหนังสือเล่มนี้จะกล่าวถึงเรื่องราวของกษัตริย์ธีบอกับพระนางศุภยาลัตและครอบครัวเป็นหลัก โดยเนื้อหาแบ่งเป็นสามภาค คือ ก่อนการเนรเทศ ระหว่างการเนรเทศ และหลังการเนรเทศ

ภาคแรก : ก่อนการเนรเทศ กล่าวถึงเรื่องราวของกษัตริย์ธีบอกับพระนางศุภยาลัตในตอนต้น อาทิ ชีวิตในพระราชวังก่อนการครองราชย์และระหว่างการครองราชย์ และเรื่องราวเกี่ยวกับข้อพิพาทระหว่างบริษัทของอังกฤษกับรัฐบาลกษัตริย์* ซึ่งกษัตริย์ธีบอผู้อ่อนประสบการณ์กอปรกับคำแนะนำของคนใกล้ชิด ทำให้ปัญหาข้อพิพาทไม่ได้รับการแก้ไขอย่างถูกต้องอันนำมาสู่สงครามอังกฤษ-พม่าครั้งที่สาม การสูญเสียราชบัลลังก์ และการถูกเนรเทศไปอินเดีย

King_Thibaw_Leaving_Mandalay
ภาพพระเจ้าธีบอขณะเสด็จออกจากเมืองมัณฑะเลย์

ภาคสอง : ระหว่างการเนรเทศ เนื้อหาภาคนี้จะกล่าวถึงครอบครัวกษัตริย์ธีบอระหว่างการถูกเนรเทศ เริ่มต้นจากการเดินทางในช่วงแรก จากเมืองมัทราสสู่เมืองรัตนคีรีที่ซึ่งพระองค์จะต้องใช้ชีวิตอยู่เมืองนี้ตราบจนสิ้นพระชนม์ และเรื่องราวในครอบครัวพระเจ้าธีบอระหว่างการอาศัยอยู่ที่เมืองนี้ ซึ่งระหว่างนี้ได้เกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันขึ้น อันส่งผลกระทบอย่างใหญ่หลวงต่อครอบครัวกษัตริย์

ภาคสาม : หลังการเนรเทศ โดยหลังจากการสิ้นพระชนม์ของพระเจ้าธีบอ รัฐบาลอังกฤษได้ตัดสินใจส่งครอบครัวกษัตริย์เดินทางกลับพม่า ซึ่งเรื่องราวในภาคนี้จะกล่าวถึงชีวิตของพระนางศุภยาลัตในเมืองร่างกุ้ง ตลอดจนชีวิตของเจ้าหญิงทั้งสี่ผู้ซึ่งเป็นธิดาของพระเจ้าธีบอและพระนางศุภยาลัต โดยชะตาชีวิตของเจ้าหญิงและทายาทของแต่ละองค์นั้นแตกต่างกันออกไป บางองค์เลือกที่จะกลับไปใช้ชีวิตอยู่ที่อินเดียและยอมละทิ้งฐานันดรศักดิ์โดยมีชีวิตบั้นปลายที่น่าเวทนา บางองค์ได้แต่งงานกับคนที่ตนเองรัก และบางองค์มีทายาทที่ประสบความสำเร็จสามารถเลี้ยงชีพตัวเองได้

หนังสือเล่มนี้เมื่อผู้อ่านได้อ่านไปสักระยะหนึ่งจะพบว่าเรื่องราวต่าง ๆ ที่ปรากฏในหนังสือนั้นเหมือนกับนิยาย แต่ทั้งหมดนั้นล้วนเป็นเรื่องจริง เป็นชะตากรรมที่ครอบครัวพระเจ้าธีบอต้องประสบพบเจอ นอกจากเรื่องราวในแต่ละบทจะมีความน่าสนใจและชวนให้ติดตามแล้ว ผู้แปล (สุภัตรา ภูมิประภาส) ยังสามารถแปลถ้อยคำออกมาได้อย่างสละสลวยและอ่านเข้าใจง่าย

อย่างไรก็ตามยังมีข้อสังเกตที่ว่าหลายครั้งผู้เขียนได้ตัดสินใจใช้ข้อมูลจากแหล่งเดียว เนื่องจากเรื่องราวส่วนใหญ่ไม่ได้ถูกบันทึกไว้ ข้อมูลจึงขึ้นอยู่กับความทรงจำของผู้ถูกสัมภาษณ์เป็นหลัก ซึ่งผู้เล่าอาจเสริมเติมแต่งตามจินตนาการของตนเอง และในการสัมภาษณ์ทายาทหรือราชนิกุลผู้สืบเชื้อสายของพระเจ้าธีบอนั้น อาจมีข้อมูลที่ไม่ตรงกับความเป็นจริงนัก เนื่องจากเป็นมุมมองส่วนบุคคลซึ่งอาจมีการปรุงแต่งหรือมีอคติ และอาจเป็นเรื่องที่เล่าต่อ ๆ กันมาจากญาติผู้ใหญ่ซึ่งข้อมูลที่ได้อาจขาดหายไปบางส่วนตามกาลเวลา

คุณค่าของหนังสือเล่มนี้ เชื่อว่าจะทำให้ผู้อ่านได้เปิดรับมุมมองใหม่ ๆ เกี่ยวกับประวัติศาสตร์พม่าช่วงสูญเสียเอกราชที่อาจตรงข้ามกับภาพจำชุดเดิมของผู้อ่าน รวมถึงมุมมองที่มีต่อพระเจ้าธีบอและ
พระนางศุภยาลัตที่เปลี่ยนแปลงไปและอาจเป็นแนวทางในการต่อยอดการศึกษาประวัติศาสตร์ในอนาคต เนื่องจากเนื้อหาบางส่วนในหนังสือเล่มนี้มีประเด็นที่น่าสนใจ อาทิ เรื่องความเห็นของพระเจ้ามินโดงที่ว่า “หากธีบอได้เป็นกษัตริย์ เขาย่อมไม่อาจรักษาอิสรภาพของราชอาณาจักรไว้ได้”** ในหนังสือไม่ได้กล่าวถึงรายละเอียดส่วนนี้ว่าทำไมพระองค์จึงมีความเห็นเช่นนั้น และการหารือเรื่องการนำพระศพกลับไปพม่าซึ่งในหนังสือก็ไม่ได้กล่าวเช่นกันว่าเหตุใดถึงยังไม่มีการดำเนินการใด ๆ ตราบจนทุกวันนี้ ซึ่งผู้เขียนอาจเห็นว่าเนื้อหาส่วนนี้ไม่ได้มีความสำคัญจึงไม่ได้กล่าวโดยละเอียด แต่สำหรับผู้อ่านที่สนใจสามารถนำประเด็นต่าง ๆ ที่พบในหนังสือเหล่านี้มาต่อยอดเพื่อศึกษาและสร้างองค์ความรู้ใหม่ที่เป็นประโยชน์ต่อไป

 

* เป็นข้อพิพาทระหว่างบริษัทบอมเบย์-เบอร์ม่า เทรดดิ้ง คอมปานี กับรัฐบาลกษัตริย์ที่บริษัทถูกกล่าวหาว่าจ่ายค่าสัมปทานส่งออกไม้ซุงจากป่ามยิ้นฉั่นต่ำกว่าที่กำหนดไว้และถูกเรียกค่าปรับจำนวนมหาศาล

** ปรากฏในหนังสือหน้า 45

*** ปรากฏในหนังสือหน้า 369

รายละเอียดเพิ่มเติม

  • ดินแดนพม่าส่วนใหญ่ตกเป็นของอังกฤษในสงครามสองครั้งก่อนหน้านี้ระหว่างปี ค.ศ.1824-1826 และระหว่างปี ค.ศ.1852-1853 ราชอาณาจักรในตอนนี้จึงลดทอนเหลือเพียงพม่าตอนบน
  • เพลิงพระนาง เป็นละครโทรทัศน์ไทยที่จัดสร้างโดยบริษัท กันตนา กรุ๊ป จำกัด (มหาชน) ออกอากาศครั้งแรกวันที่ 17 กุมภาพันธ์ พ.ศ.2560
  • หนังสือเรื่องพม่าเสียเมือง เป็นวรรณกรรมร้อยแก้วประเภทสารคดีเกี่ยวกับประวัติศาสตร์พม่าในช่วงสูญเสียราชอาณาจักรให้กับอังกฤษ ซึ่งได้แรงบันดาลใจจากสารคดีเรื่อง เที่ยวเมืองพม่า

หมายเหตุ บทความชิ้นนี้ปรับปรุงจากผลงานปริทัศน์หนังสือในรายวิชา ป.358 ประวัติศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้สมัยใหม่ ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ภาคการศึกษาที่1/2560 ต้นฉบับโดย : นายปัณฑ์ธร อิสรปัญญากุล

อ้างอิง

  • ชาห์, สุดาห์. (2557). ราชันผู้พลัดแผ่นดิน เมื่อพม่าเสียเมือง. แปลจาก The King in Exile: The Fall of the      Royal Family of Burma. แปลโดยสุภัตรา ภูมิประภาส. กรุงเทพฯ: มติชน.
  • เหลนกษัตริย์เมียนมาจี้ไทยหยุดฉาย “เพลิงพระนาง”. (27 ตุลาคม 2560). สืบค้นจาก   http://www.bbc.com/thai/thailand-39249112

ภาพประกอบ